HISTORIA

Parafia Stromiec założona została w roku pańskim 1242, przez Konrada I Mazowieckiego, księcia mazowieckiego, kujawskiego, sieradzkiego, łęczyckiego i krakowskiego, syna Kaziemierza II Sprawiedliwego. Liczyła ona wówczas około ośmiuset dusz, co jak na tamte czasy jest liczbą niemałą. Można więc, a nawet należy przypuszczać, iż osada istniała dużo wcześniej.
Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o genezę nazwy wsi. Bardzo prawdopodobne jest, iż może ona pochodzić od nazwiska sędziego radomskiego - Stromca. Całkiem też możliwe, że chodzi po prostu o strumień przepływający środkiem osady, lub struny wytwarzane w okolicy z jelit baranich.
Początkowo Stromiec był jedynie administracyjnym ośrodkiem okalającej go puszczy. Z czasem stał się siedzibą starostwa niegrodowego (były to więc dobra królewskie, zarządzane przez starostę, aż do 1359r.).
Od roku 1381 tereny te przeszły we władanie księcia warszawskiego i czerskiego, Janusza I Starszego, syna Siemowita III.
Lata płynęły powoli, Stromiec stopniowo się rozwijał. Spokój został przerwany przez wojnę ze Szwedami. W drodze na południe zatrzymał się tu sam Karol Gustaw. Nie przyniosło to nic dobrego. Wkrótce, w roku 1656, wieś spłonęła, kościół został zburzony, a żołnierze gwałcili "panny i kobiety, mordując mężów i ojców, którzy stawali w ich obronie".
Pomimo tak wielkiej tragedii, osada powoli wracała do życia. W roku pańskim 1683, kiedy Jan III Sobieski wyruszał pod Wiedeń, wśród jego wojska nie zabrakło też i żołnierzy ze Stromca. Wrócili potem pełni chwały, a ludność ich poważała.
W tym okresie powstała szkółka przyparafialna, a w 1695 zbudowano nowy kościół. Rok później założony został parafialny szpitalik, będący jednocześnie domem dla biednych i bezdomnych.
Kolejną ważną kartą historii Stromaca było powstanie styczniowe. W okolicy toczyły się zaciekłe walki. Pobliskimi lasami prowadził swoich ludzi Dionizy Czachowski, bohater tamtych dni. Do końca II wojny światowej prochy poległych wtedy powstańców spoczywały w zbiorowej mogile. Potem przeniesiono je na cmenatarz.
W czasie zaborów Stromiec był siedzibą władz gminy, a co za tym idzie ośrodkiem administracji carskiej. Od 1868r. istniała tu szkółka elementarna.
Na początku XX wieku rozpoczęła się budowa, istniejącego do dziś kościoła. Większość wydatków pokryły składki okolicznej ludności.
Ważne wydarzenia miały miejsce w roku 1905. Pewnej niedzieli wybuchły tu zamieszki przeciwko niewoli rosyjskiej. Zaraz po mszy, na której sam ksiądz rozpoczął śpiewanie patriotycznych pieśni, tłum ludzi wysłuchał płomiennego przemówienia emisariuszy, dzierżących polskie flagi, a następnie ruszył na urząd gminy i szkołę. Tam zdemolowano symbole władzy cara. Wkrótce potem od strony Białobrzegów przybył oddział wojska. Ludzie ukryli się w domach. Kary za bunt były surowe, ale cel przynajmniej częściowo został osiągnięty - w szkole wprowadzono język polski (podobne bunty miały miejsce w całej Polsce).
Po odzyskaniu niepodległości Stromiec był siedzibą gminy w powiecie radomskim. W roku 1928 powstała czytelnia im. Stanisława Staszica, parę lat później Dom Związkowy, a w 1935r. oddano do użytku nowy budek Szkoły Publicznej.
Rozwój przerwała niestety wojna. I tak jak wiele lat temu, tak i teraz Stromiec został niemal zrównany z ziemią. Na początku walki z Niemcami prowadziła na tym terenie IX Armia Prusy. W czasie wojny, działała tu Armia Krajowa. Wielu mieszkańców wywieziono do obozów. W sumie zginęło wtedy 134 ludzi - ich śmierć upamiętnia kamienny obelisk.
Pod koniec wojny, kiedy już Armia Czerwona przekroczyła Wisłę, Stromiec znalazł się na linii frontu. Wieża kościoła była dla Niemców doskonały punktem obserwacyjnym. Z tego też powodu cała wieś była pod silnym ostrzałem artyleryjskim wojsk radzieckich. Świątynia, trafiona kilka razy cudem ocalała. Nie można tego niestety powiedzieć o okolicznych domach. Wieś była w gruzach. Po wojnie jednak, odbudowa szła szybko.
Stopniowo Stromiec po raz kolejny zaczynał się rozwijać. Zbudowano budynek Straży Pożarnej, z wieżą obserwacyjną, kinem i biurami dla władz gminy, dwa domy nauczyciela, nowy budynek szkoły, ośrodek zdrowia wraz z apteką, lecznice weterynaryjną, bank spółdzielczy, piekarnie, mleczarnie, magazyny zboża. Nie wszystkie te budynki istnieją w pierwotnej formie do dziś. Oczywistym jest, że po upadku komunizmu wiele się zmieniło. Nowy ustrój przyniósł istotne zmiany. Jak grzyby po deszczu pojawiały się nowe sklepy, bary oraz prywatne zakłady.
Na początku lat 90-tych XXw. Wyznaczono plac targowy i od tej pory co piątek odbywają się tu targi.
W rocznicę 750-lecia parafii i osady oddano do użytku nowy budynek władz gminy, gdzie mieści się też i poczta.
Wraz z budową obwodnicy Białobrzegów, odnowiono drogę Stromiec-Białobrzegi. Niestety, odnawianie zakończono tuż za granicą wsi - przy kościele.
Co czeka tą małą wieś w przyszłości? To trudno odgadnąć. Co zadziwiające, zmiany zachodzą bardzo szybko jak na tak niewielką osadę. Przez wzgląd na historię jak i dni dzisiejsze, Stromiec jest miejscem, które warto zobaczyć.

na podstawie:
"Stromiec 750 lat parafii" - Ks. Stanisław Makarewicz, Radom 1992
"Stromiec 750 lat osady i parafii" - praca zbiorowa, Stromiec 1992